Pozytywne wibracje

To było od początku podejrzane - wszyscy chwalą ten film w recenzjach, a jest on nie tylko strasznie ogólny, ale jeszcze wspominkowy.

"Wszystko co kocham" jest dokładnie o wszystkim, co może być ważne dla każdego młodego człowieka: o wolności, przyjaźni, miłości, muzyce, seksie, buncie, rodzinie i wkraczaniu w dorosłość, czyli podejmowaniu własnych poważnych wyborów.

Zupełnie na upartego można podsumować, że to film o młodości, w dodatku przypadającej mniej więcej tam i wtedy, kiedy młodość scenarzysty i reżysera: u schyłku PRL-u gdzieś nad morzem. Ale to podsumowanie jest chyba zbędne, bo wtedy już zupełnie nie będzie czuć tej mozaiki, jaką zafundował widzom Jacek Borcuch.

Inny kraj

Choć czasy były nieszczególne,
klimaty raczej nieciekawe,
no czy pomyślałbyś, jak niewielu dziś
zdaje sobie sprawę,

Że to co widzisz wokół teraz,
a co w pamięci pozostaje,
no nie pomyślałbyś - to dziś
dwa całkiem różne kraje.

Polska w filmie to autentycznie niedzisiejsza rzeczywistość, może dziwna, ale oddana z takim pietyzmem, że stanowi wizualną całość. Kiedy na początku filmu para idzie ulicą, to za plecami ma mur popisany paskudnymi szablonami, szkoła ma obowiązkowo betonowe wejście, a blok z garażami - odpowiedni kolorek.

Kiedy przyjaciele robią imprezę na wydmach, to, co w pierwszej chwili wziąłem za butelkę Coli, okazało się - pewnie tanim - winem, a gdy bohater sięgał za pazuchę to nie, jak odczytałem, po komórkę, ale po kartkę, żeby na niej zapisać jakiś tekst do piosenki podesłany przez natchnienie.

W sumie wspaniała robota scenografa, rekwizytorów jak i kostiumiarzy.

WCK

Co może znaczyć ten skrót? Walić Całą Komunę? Nie - "Wszystko co kocham". Trochę to dziwna nazwa jak na zespół punkowy...

I tak naprawdę z muzyką dzieje się coś szczególnego. W filmie nominalnie występuje punk, ale jest go dosyć niedużo. Większość ilustruje muzyka Daniela Blooma - towarzysza z podwórka reżysera, a zdaje się zarazem brata - którą mógłbym określić jako ambient.

W jakimś stopniu ten wybór przypomina mi "Paranoid Park", choć tu nie jesteśmy wtłaczani w muzykę tak totalnie, to jednak tylko chwile samotności, zamyślenia bohatera.

Ludzie

Trudno mi było powiedzieć, dlaczego ten film jest bardzo dobry, skoro na niczym szczególnie się nie skupia i fabułę ma dosyć pretekstową, ale już wiem - to dzięki ludziom.

WCK opowiada o groźnej chwili historii, i to niemal w samym centrum wydarzeń, a tu niespodzianka - nie odczuwa się prawie zagrożenia. A to stąd, że ludzie nie siedzą z zaciętymi minami i często się po prostu uśmiechają!

Ostatni taki pogodny film, jaki widziałem, to było jakieś dzieło afrykańskie i wydawało mi się to strasznie sztuczne, ale chyba nie było. U Borcucha nie tylko dziewczyna patrzy rozanielona na swojego chłopaka, także przyjaciele uśmiechają się zwisając na trzepaku, ojciec - z początku zdawałoby się oschły, bo mundurowy - też umie się uśmiechnąć...

Młodzi aktorzy wspominają w pracy partnerskie podejście reżysera, jego skłonność do dawania im wolnej ręki. I to zaprocentowało - postacie są bardzo naturalne, co oczywiście najbardziej rzuca się w oczy w postaci Janka, głównego bohatera.

Ale i Chyra się wykazał: nie zdominował ekranu, jego ojciec to postać łagodna, przyjmująca nawet denerwujące pytania o mundur bez zacietrzewienia. Szary, zmęczony człowiek, który potrafi przyjąć skromny prezent i załatwić synowi sprawę, a nie gwiazda polskiego aktorstwa. Scena po śmierci babci wyglądała jak żywcem wyjęta z Koterskiego - ojciec i syn gadają zupełnie niemal bez sensu, tylko siwe oczy Chyry zdjęte bólem i bezsilnością grały prawdziwe emocje. To było niesamowite.

Na drugim planie widoczna Herman przekształcona w sfrustrowaną i zaniedbaną mężatkę, a także Kollasińska - prawdziwe zwierzę sceniczne, elektryzuje samym pojawieniem się w kadrze i swoim zachrypłym głosem!

Klimatycznie

"Gdy miłość miała smak oranżady" - głosi hasło na plakacie i... kłamie! To obietnica wspominek, lep na 40-latków spragnionych rajcowania się PRL-em wśród wtajemniczonych, którzy go jeszcze zaznali.

Borcuch - jak to ujął ktoś z odtwórców głównych ról - stworzył na planie bańkę, w której byli oddzieleni od zewnętrznego świata. Cały ten klimat znalazł się na taśmie, film jest jedynie o tym zamkniętym, pozytywnym mikrokosmosie, a nie o kombatanctwie ani o zapomnianych słodyczach PRL-u. Bunt jest tam uniwersalny, tylko akurat umiejscowiony w tym czasie. Miłość do muzyki i spontaniczność także. A wolność na koniec to nawet kiczowato symbolicznie została oddana.

Porównajmy to sobie choćby z "Marcowymi migdałami", gdzie akcja skupia się wokół traumatycznych wydarzeń z 1968! Ten film jest tylko o tym pokoleniu, dla innych pozostaje zapisem z przeszłości, rodzajem świadectwa. "Wszystko co kocham" nie jest tak hermetyczne, dopuszcza wszystkich, którzy sami przeżyli kiedyś młodość albo właśnie nią żyją.

Czy pogodny, nieco melancholijny klimat wystarczy, żeby nakręcić najlepszy chyba polski film fabularny 2009? Wygląda na to, że tak - o ile jest się jackiem Borcuchem. Uległa mu eksperymentalna "Wojna polsko-ruska", poddał się sprytnie wymyślony i świetnie nakręcony "Rewers". Pokonał go tylko "Królik po berlińsku", ale to jednak (para)dokument.

Nie pogniewałbym się, gdyby inni nieśmiali reżyserzy i producenci z ciepłymi fabułami w zanadrzu, po sukcesie WCK zdecydowali się je zrealizować. Może ktoś zauważy, że nie tylko zepsute "Galerianki" fascynują ludzi, i nie każdy koniecznie chce zamieszkać w "Domu złym"?

To nie znaczy, że filmy trudne, demaskatorskie i społecznie zaangażowane nie mają racji bytu, tylko że nastąpił niezdrowy przechył i brak takich z pozytywnymi wibracjami. Chwała Borcuchowi, że postanowił się na serio podzielić czymś dobrym, co zapisało mu się w pamięci.

Niczego mi nie brakowało,
byłem karmiony i kochany,
rodzina ciężko pracowała,
bym żył w warunkach cieplarnianych.

Nikt mi uwagi nie odmawiał,
chłonąłem rzeczy i zjawiska,
tata mnie woził do Wrocławia,
bym mógł oglądać słonia z bliska.

[Piotr Bukartyk, "Inne kraje"]

Szczęściarz...